Son günlerde sıkça duyduğunuzu tahmin ettiğim bir cümle var:
“Dünya çok belirsiz, bu nedenle beklemek daha mantıklı.”
Bu cümlenin ilk bakışta temkinli, hatta akıllıca durduğunun farkındayım. Nedenlerini anlamakla birlikte, uzun süre bu bakış açısında kalmayı bir noktadan sonra bir şeye takılı kalmanın modern bahanesi olarak değerlendiriyorum.
Öncelikle yapay zekadaki gelişmelerin de etkisiyle güncellenen yetkinlik setlerinde ön sıralarda yer alan “netlik” konusuna açıklık getirelim. Belirsizlik yeni değil.
Yeni olan şey, belirsizlikle baş etme sorumluluğunun artık kurumlardan bireylere geçmiş olmasıdır.
Ekonomik ve siyasi belirsizliklere rağmen geçmişte yol haritalarının netleşmesi bugünkü kadar zor değildi. Bugün ise herkes kendi pusulasını taşımak zorunda. Bu durum, kariyer yolculuğundaki beklentiler için de geçerli. Güncellenen yetkinlik setlerinde bireylerden beklenen; bir şeyi somut, ölçülebilir kılabilmek, veriye ve bilgiye dönüştürebilmektir.
Ancak çoğu kişi netliğe farklı bir çerçeveden bakıyor. Hatta bu bakış açısı nedeniyle netlik çoğu zaman “kesinlik” kavramıyla karıştırılıyor. İnsanların genel eğilimi; ilerlemek için değişkenlerin netleşmesini, risklerin azalmasını ve doğru zaman gelmesini beklemek yönünde. Oysa günümüzün belirsizlik koşullarında, bu başlıkların çoğunda eskisi kadar güçlü bir kontrol alanımız olmadığını kabul ederek yaşamalıyız.
Bu nedenle her şeyin belli olmasını beklemek yerine, neyi deneyeceğimizi bilerek hareket edebilmemiz gerekiyor.
Kayakla atlama sporu, bahsettiğim bu durumu anlatan güzel bir örnektir. Atlayış öncesinde, pistin kenarında bayrak tutan bir görevli rüzgârı kontrol eder. Önündeki ekrandan rüzgârın yönüne, şiddetine ve ani değişimlerine bakar. Bu aşamada hiçbir zaman rüzgârın tamamen durmasını beklemez; çünkü böyle bir an neredeyse hiç yoktur.
Bayrağı indirip atlayışa onay vermesi, koşulların mükemmel olduğu anlamına gelmez, sadece atlamanın mümkün olduğu anlamına gelir.
Asıl iş ise bundan sonra başlar. Kayakla atlayan sporcu, rampadan ayrıldıktan sonra rüzgarla baş başadır. Havada dengede durmak, rüzgâra karşı pozisyonlanmak ve kontrolü kaybetmeden inişi tamamlama zorundadır. Yani netlik, atlayıştan önce verilen bir garanti değil, hareketin içinde oluşan bir durumdur.
Bu örneği biraz daha derinleştirdiğimizde önemli bir ayrım ortaya çıkar. Bayrak tutan kişinin görevi hareket etmek değil, verileri değerlendirmektir. Verileri izlemek, çevresel koşulları anlamak, değişimleri fark etmek ve doğru zamanı yakalamak. “Belirsizliğin olduğu bir dünyada netlik” yetkinliği dediğimizde, bunun özellikle liderlik yaklaşımında; veriye bakabilmeyi, çevresel farkındalığı yüksek tutmayı ve gelişmeleri sakinlikle izleyebilmeyi temsil ettiğini bilmeliyiz.
Ekipler ya da proje grupları ise verilen bu bilgilere göre kayakla atlayan sporculardır. Sorumluluğu verdikten sonra iş onlardadır. Rüzgarla mücadele etmeyi, dengeyi korumayı ve risk almayı kabul ederler. Lider ve ekiptekiler rüzgârın hiç durmayacağını bildiklerinde ve asıl meselenin o rüzgârın içinde savrulmadan ilerlemenin olduğunu anladıklarında işler kolaylaşacaktır.
Belirsizlik çağında netlik; her şeyin belli olmasını değil, belirsizlik sürerken de ilerleyebilecek hazırlığa, farkındalığa ve cesarete sahip olmaktır.
Burada asıl soru şudur:
Bugün beklemeyi seçtiğimiz şeyler gerçekten koşullar yüzünden mi erteleniyor, yoksa belirsizlikle hareket etme sorumluluğunu almak mı zor geliyor?
